Een slepende of vruchtbare discussie?

Paul Abels

Je kunt veel bezwaren aanvoeren tegen het houden van referenda, maar als het aanstaande referendum over de Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (WIV, door velen aangeduid met de actiekreet Sleepwet) één positief ding heeft losgemaakt, dan is het wel politiek engagement bij grote groepen, vooral ook jongere, burgers. Dat moet ik ook de actievoerende studenten meegeven. Zij hebben de (nog bestaande) wettelijke mogelijkheid tot het aanvragen van een raadgevend referendum aangegrepen om uiting te geven aan hun zorgen over de reikwijdte en gevolgen van de nieuwe wetgeving op de geheime diensten voor zaken als privacy en internetvrijheid. Met een zondags duwtje van Lubach werden de benodigde handtekeningen verkregen en kan Nederland zich opmaken voor een stembusgang op 21 maart aanstaande, niet alleen voor de gemeenteraadsverkiezingen, maar dus ook voor het referendum.

Veel aandacht
De volksraadpleging die op stapel staat heeft een lawine aan artikelen,
debatten en interviews losgemaakt. Dat alleen al is pure winst. Nog nooit is in Nederland een serieus debat gevoerd over het werk van inlichtingen- en veiligheidsdiensten, terwijl hun – grotendeels geheime – werk van groot belang is voor onze nationale veiligheid. Wat verwachten wij eigenlijk van de diensten, en hoever mogen zij gaan om Nederland veilig te houden? Uit alle discussies komt een tweeledig beeld naar voren. De verwachtingen zijn torenhoog; er ligt een absolute eis dat hier geen aanslagen zullen plaatsvinden, de samenleving niet duurzaam ontwricht wordt door cyberaanvallen, niemand hoeft te vrezen voor de lange arm van regimes die zij ontvlucht zijn etc. Daar staat tegenover dat de diensten die hiervoor moeten zorgen met groot wantrouwen te maken hebben en een vrees dat zij zonder reden gaan wroeten in de levens van onschuldige burgers. (zie ook artikel in het Reformatorisch Dagblad.

Weinig transparatie
Waar komt dat grote wantrouwen vandaan? Voor een deel hebben geheime diensten dat over zichzelf afgeroepen. De onthullingen van mensen als Snowdon en Assange hebben een beeld doen postvatten dat dergelijke diensten het liefst een surveillance-staat willen bouwen, waarin de overheid volledig zicht en controle heeft op al haar burgers. (zie ook de Oratie Abels) Sommige praktijken in de VS wezen ook in die richting en tegen dat negatieve beeld moeten nu ook diensten elders in de wereld vechten, ook in Nederland. Daarbij helpt het dan ook niet dat de diensten zelf vanuit hun traditionele oesterkramp te weinig open en transparant zijn om deze beeldvorming enigszins bij te stellen in realistische zin.

Begrip kweken
Toch is meer openheid over taken, werkwijzen en bijzondere bevoegdheden de belangrijkste remedie om misverstanden weg te nemen. Volwassen burgers nemen in deze moderne tijd geen genoegen met obligate en sussende antwoorden of vage geheimzinnigdoenerij. Zij moeten eerst en vooral begrijpen waartoe deze diensten op aarde zijn, wat ze nodig hebben om aan die hoge verwachtingen van de maatschappij te voldoen en dat onafhankelijk toezicht daadwerkelijk een belangrijke garantie is voor het tegengaan van machtsmisbruik. Als de politiek vervolgens goed luistert naar de reacties en bezwaren van de burgers en bereidheid toont de huidige wet met enkele reparaties nog toekomstbestendiger te maken, dan is er voldoende maatschappelijk draagvlak voor de WIV. De uitslag van het referendum doet er dan niet eens meer zoveel toe.

Geef een reactie

Your email address will not be published. Required fields are marked *